Krajowe Standardy Rachunkowości (KSR)

On By In Branża księgowa

Krajowe Standardy Rachunkowości to zbiór szczegółowych wytycznych i zasad dotyczących sporządzania sprawozdań finansowych oraz ewidencji księgowej w Polsce. KSR stanowią uzupełnienie ustawy o rachunkowości i mają na celu ujednolicenie praktyki księgowej poprzez wyjaśnienie wątpliwości interpretacyjnych oraz wskazanie wzorców postępowania w sytuacjach, które nie zostały jednoznacznie uregulowane w przepisach ustawowych. Standardy te są wydawane przez Komitet Standardów Rachunkowości działający przy Ministrze Finansów i stanowią autorytatywne źródło wiedzy dla praktyków rachunkowości w Polsce.

Geneza i cel Krajowych Standardów Rachunkowości

Krajowe Standardy Rachunkowości zostały wprowadzone do polskiego systemu prawnego na mocy ustawy o rachunkowości z 29 września 1994 roku. Ich powstanie było odpowiedzią na potrzebę uporządkowania praktyki księgowej w warunkach transformacji gospodarczej oraz dostosowania polskich regulacji do standardów międzynarodowych. Ustawa o rachunkowości określa ramy ogólne dla prowadzenia ksiąg rachunkowych i sporządzania sprawozdań finansowych, jednak nie może obejmować wszystkich szczegółowych sytuacji występujących w praktyce gospodarczej.

KSR mają za zadanie wypełnienie luk interpretacyjnych oraz dostarczenie praktycznych wskazówek dotyczących stosowania przepisów rachunkowych w konkretnych przypadkach. Standardy te nie są aktami prawa powszechnie obowiązującego, ale posiadają status oficjalnych wytycznych interpretacyjnych zatwierdzanych przez Ministra Finansów. Ich stosowanie, choć nie jest formalnie obowiązkowe, jest powszechnie uznawane za wyraz dobrej praktyki księgowej i jest zalecane przez środowisko zawodowe księgowych oraz audytorów.

Komitet Standardów Rachunkowości

Komitet Standardów Rachunkowości to organ opiniodawczo-doradczy działający przy Ministrze Finansów, którego głównym zadaniem jest opracowywanie projektów krajowych standardów rachunkowości oraz interpretacji przepisów ustawy o rachunkowości. Komitet został powołany na podstawie art. 10 ustawy o rachunkowości i działa na podstawie regulaminu zatwierdzonego przez Ministra Finansów.

W skład Komitetu wchodzą przedstawiciele:

Prace Komitetu mają charakter konsensualny i uwzględniają stanowiska różnych grup interesariuszy sprawozdawczości finansowej. Projekty standardów są poddawane szerokim konsultacjom społecznym, co pozwala na uwzględnienie uwag środowiska zawodowego oraz praktycznych problemów napotykanych przez jednostki gospodarcze. Po zatwierdzeniu przez Ministra Finansów standardy są ogłaszane w Dzienniku Urzędowym Ministra Finansów oraz publikowane na stronach internetowych ministerstwa.

Wykaz Krajowych Standardów Rachunkowości

Od momentu rozpoczęcia prac nad krajowymi standardami rachunkowości opracowano i wdrożono szereg dokumentów obejmujących najważniejsze obszary sprawozdawczości finansowej. Każdy standard koncentruje się na konkretnym zagadnieniu rachunkowym i dostarcza szczegółowych wskazówek dotyczących jego prawidłowego ujęcia w księgach oraz prezentacji w sprawozdaniach finansowych.

KSR 1 – Rachunek przepływów pieniężnych

Krajowy Standard Rachunkowości nr 1 został przyjęty w 2001 roku i jest najstarszym standardem w polskim systemie rachunkowości. Standard ten określa zasady sporządzania rachunku przepływów pieniężnych, który stanowi jeden z elementów sprawozdania finansowego. KSR 1 wyjaśnia metody prezentacji wpływów i wydatków środków pieniężnych w podziale na działalność operacyjną, inwestycyjną i finansową. Standard zawiera również szczegółowe wskazówki dotyczące klasyfikacji poszczególnych transakcji oraz zaleca metodę pośrednią lub bezpośrednią sporządzania tego sprawozdania.

KSR 2 – Podatek dochodowy

Standard nr 2 przyjęty w 2001 roku dotyczy zasad ujmowania w księgach rachunkowych oraz prezentacji w sprawozdaniu finansowym podatku dochodowego. KSR 2 wprowadza koncepcję odroczonego podatku dochodowego, który powstaje na skutek różnic przejściowych między wynikiem księgowym a wynikiem podatkowym. Standard wyjaśnia metody ustalania aktywów i rezerw z tytułu odroczonego podatku dochodowego oraz zasady ich prezentacji w bilansie i rachunku zysków i strat.

KSR 3 – Niezakończone usługi budowlane

Krajowy Standard Rachunkowości nr 3 z 2001 roku reguluje zasady rozpoznawania przychodów i kosztów z tytułu długoterminowych umów o usługi budowlane. Standard ten jest szczególnie istotny dla przedsiębiorstw budowlanych oraz innych podmiotów realizujących długoterminowe projekty. KSR 3 szczegółowo opisuje metodę stopnia zaawansowania, która pozwala na rozpoznawanie przychodów proporcjonalnie do postępu prac, a nie dopiero w momencie zakończenia projektu.

KSR 4 – Utrata wartości aktywów

Standard nr 4 przyjęty w 2006 roku dotyczy identyfikacji oraz ujęcia w księgach rachunkowych utraty wartości aktywów trwałych. KSR 4 wprowadza zasady przeprowadzania testów na utratę wartości oraz tworzenia odpisów aktualizujących wartość aktywów, gdy ich wartość godziwa lub wartość użytkowa spadła poniżej wartości bilansowej. Standard ten jest zgodny z międzynarodowymi standardami rachunkowości w zakresie rozpoznawania i wyceny utraty wartości.

KSR 5 – Leasing, najem i dzierżawa

Krajowy Standard Rachunkowości nr 5 uchwalony w 2008 roku reguluje zasady ujmowania w księgach rachunkowych oraz prezentacji w sprawozdaniach finansowych umów leasingu, najmu i dzierżawy. Standard rozróżnia leasing operacyjny i finansowy oraz określa kryteria ich klasyfikacji. KSR 5 szczegółowo opisuje sposoby ewidencji leasingu zarówno w księgach leasingobiorcy, jak i leasingodawcy, uwzględniając specyfikę polskiego prawa oraz praktyki gospodarczej.

KSR 6 – Rezerwy, bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów, zobowiązania warunkowe

Standard nr 6 przyjęty w 2013 roku określa zasady tworzenia i rozwiązywania rezerw oraz biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów. KSR 6 wyjaśnia różnice między tymi kategoriami oraz wskazuje warunki, jakie muszą być spełnione, aby utworzenie rezerwy było uzasadnione. Standard zawiera również wytyczne dotyczące prezentacji zobowiązań warunkowych oraz aktywów warunkowych w informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego.

KSR 7 – Zmiany zasad rachunkowości, wartości szacunkowych, poprawianie błędów, zdarzenia następujące po dniu bilansowym

Krajowy Standard Rachunkowości nr 7 z 2013 roku reguluje złożone zagadnienie zmian w polityce rachunkowości jednostki oraz korekt retrospektywnych. Standard wyjaśnia, jak rozróżnić zmianę zasad rachunkowości od zmiany wartości szacunkowych oraz jak prawidłowo ująć w księgach i sprawozdaniu finansowym skutki tych zmian. KSR 7 określa również zasady korygowania błędów z lat ubiegłych oraz ujmowania zdarzeń następujących po dniu bilansowym.

KSR 8 – Działalność deweloperska

Standard nr 8 przyjęty w 2014 roku dotyczy specyfiki rachunkowości w działalności deweloperskiej. KSR 8 reguluje zasady ujmowania przychodów i kosztów z projektów deweloperskich oraz wyceny produktów w toku, którymi są nieruchomości w budowie przeznaczone na sprzedaż. Standard uwzględnia specyfikę deweloperki, gdzie pomiędzy rozpoczęciem projektu a jego zakończeniem upływa często kilka lat.

KSR 9 – Sprawozdanie z działalności

Krajowy Standard Rachunkowości nr 9 uchwalony w 2017 roku określa zakres informacji, które powinny być zawarte w sprawozdaniu z działalności sporządzanym przez jednostki zobowiązane do takiego raportowania. KSR 9 wskazuje minimalne elementy sprawozdania z działalności oraz dostarcza wskazówek dotyczących prezentacji informacji o sytuacji majątkowej, finansowej oraz wyniku finansowym jednostki w sposób zrozumiały dla użytkowników sprawozdania.

KSR 10 – Należności

Standard nr 10 przyjęty w 2018 roku reguluje zasady ujmowania, wyceny oraz prezentacji należności w sprawozdaniu finansowym. KSR 10 szczegółowo opisuje moment rozpoznania należności, zasady tworzenia odpisów aktualizujących ich wartość oraz metody szacowania należności wątpliwych. Standard wprowadza również zasady prezentacji należności według terminów ich wymagalności.

KSR 11 – Środki trwałe

Krajowy Standard Rachunkowości nr 11 z 2017 roku dotyczy zasad ewidencji i wyceny środków trwałych. Standard wyjaśnia kryteria uznania składnika majątkowego za środek trwały, zasady ustalania jego wartości początkowej oraz metody amortyzacji. KSR 11 reguluje również kwestie ulepszenia środków trwałych, wyłączeń z użytkowania oraz likwidacji.

KSR 12 – Przychody

Standard nr 12 przyjęty w 2018 roku określa zasady rozpoznawania i wyceny przychodów ze sprzedaży produktów, towarów oraz świadczenia usług. KSR 12 wyjaśnia warunki, które muszą być spełnione, aby przychód mógł zostać ujęty w księgach rachunkowych. Standard zawiera również szczegółowe wytyczne dotyczące momentu rozpoznania przychodu w różnych modelach biznesowych oraz zasady wyceny transakcji niepieniężnych.

KSR 13 – Wspólne przedsięwzięcia

Krajowy Standard Rachunkowości nr 13 z 2018 roku reguluje zasady rachunkowości dla wspólnych przedsięwzięć, czyli umów, w których 2 lub więcej stron sprawuje wspólną kontrolę nad działalnością gospodarczą. Standard wyjaśnia różnice między wspólnymi operacjami a wspólnymi przedsięwzięciami prowadzonymi przez odrębne podmioty oraz określa metody ujmowania udziału we wspólnym przedsięwzięciu w sprawozdaniu finansowym uczestnika.

KSR 14 – Wynik finansowy

Standard nr 14 przyjęty w 2020 roku określa zasady ustalania i prezentacji wyniku finansowego jednostki. KSR 14 wyjaśnia strukturę rachunku zysków i strat oraz zasady klasyfikacji poszczególnych pozycji przychodów i kosztów. Standard reguluje również kwestie prezentacji pozostałych przychodów i kosztów operacyjnych oraz przychodów i kosztów finansowych.

KSR 15 – Koszty

Krajowy Standard Rachunkowości nr 15 z 2020 roku dotyczy zasad ujmowania, klasyfikacji oraz prezentacji kosztów w sprawozdaniu finansowym. Standard wyjaśnia zasady rozróżnienia między kosztami bezpośrednimi a pośrednimi, kosztami zmiennymi a stałymi oraz metodami ich alokacji do produktów lub usług. KSR 15 reguluje również zasady ujmowania kosztów finansowania zewnętrznego.

Zastosowanie Krajowych Standardów Rachunkowości

Krajowe Standardy Rachunkowości kierowane są przede wszystkim do jednostek stosujących ustawę o rachunkowości, czyli większości polskich przedsiębiorstw, z wyjątkiem tych, które są zobowiązane do sporządzania sprawozdań finansowych według Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej. KSR znajdują zastosowanie zarówno u małych i średnich przedsiębiorstw, jak i dużych spółek notowanych na giełdzie, o ile te ostatnie nie stosują MSSF.

Stosowanie KSR jest dobrowolne, ale wysoce zalecane przez środowisko zawodowe księgowych i audytorów. Biegli rewidenci podczas badania sprawozdań finansowych oceniają, czy jednostka stosuje się do wymogów ustawy o rachunkowości oraz do krajowych standardów rachunkowości. Odstępstwa od zasad zawartych w KSR powinny być uzasadnione i opisane w informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego.

Relacja KSR do Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej

Krajowe Standardy Rachunkowości są w dużej mierze zbieżne z Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej MSSF, choć uwzględniają specyfikę polskiego prawa oraz praktyki gospodarczej. Komitet Standardów Rachunkowości przy opracowywaniu KSR bierze pod uwagę rozwiązania zawarte w MSSF oraz starania się o harmonizację polskich regulacji z praktyką międzynarodową. Różnice między KSR a MSSF wynikają głównie z konieczności dostosowania standardów do wymogów polskiej ustawy o rachunkowości oraz przepisów podatkowych.

Jednostki stosujące MSSF, takie jak spółki notowane na giełdzie sporządzające skonsolidowane sprawozdania finansowe, nie stosują krajowych standardów rachunkowości. Niemniej jednak jednostki zależne wchodzące w skład grupy mogą w swoich jednostkowych sprawozdaniach finansowych stosować KSR, jeśli nie są zobowiązane do stosowania MSSF.