Polska Izba Biegłych Rewidentów to obowiązkowy samorząd zawodowy zrzeszający wszystkich biegłych rewidentów w Polsce. Organizacja powstała w 1992 roku z mocy ustawy o badaniu i ogłaszaniu sprawozdań finansowych oraz działa obecnie na podstawie ustawy o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym z 2017 roku. Misją PIBR jest dbanie o wiarygodność informacji finansowej oraz zapewnienie bezpieczeństwa obrotu gospodarczego poprzez nadzór nad jakością usług audytorskich świadczonych przez członków samorządu.
Historia i powstanie PIBR
Polska Izba Biegłych Rewidentów została utworzona na podstawie ustawy z 19 października 1991 roku o badaniu i ogłaszaniu sprawozdań finansowych oraz biegłych rewidentach i ich samorządzie, która weszła w życie 1 stycznia 1992 roku. Pierwszy Krajowy Zjazd Biegłych Rewidentów odbył się w czerwcu 1992 roku i stał się fundamentem dla organizacji struktury samorządowej. Do 20 czerwca 2017 roku organizacja funkcjonowała pod nazwą Krajowa Izba Biegłych Rewidentów.
Powstanie samorządu było odpowiedzią na potrzeby transformującej się polskiej gospodarki, która wymagała profesjonalnego systemu weryfikacji sprawozdań finansowych zgodnego ze standardami międzynarodowymi. W 1994 roku Sejm uchwalił odrębną ustawę o biegłych rewidentach i ich samorządzie, poświęconą wyłącznie sprawom regulacji zawodu i funkcjonowania organizacji samorządowej. Od początku działalności PIBR jest członkiem Międzynarodowej Federacji Księgowych IFAC, co potwierdza uznanie polskich standardów audytu na arenie międzynarodowej.
Struktura organizacyjna PIBR
Polska Izba Biegłych Rewidentów posiada strukturę odpowiadającą zasadom funkcjonowania samorządów zawodowych. Siedziba główna organizacji mieści się w Warszawie przy al. Jana Pawła II 80. PIBR działa na podstawie ustawy oraz własnego statutu uchwalanego przez najwyższe władze samorządu. Przynależność do Izby jest obowiązkowa dla wszystkich osób wpisanych do rejestru biegłych rewidentów.
Organami PIBR są:
- Krajowy Zjazd Biegłych Rewidentów jako najwyższa władza stanowiąca
- Krajowa Rada Biegłych Rewidentów jako organ wykonawczy
- Krajowa Komisja Rewizyjna jako organ kontroli wewnętrznej
- Krajowy Sąd Dyscyplinarny rozpatrujący sprawy naruszeń obowiązków zawodowych
- Krajowy Rzecznik Dyscyplinarny prowadzący postępowania wyjaśniające
Krajowy Zjazd Biegłych Rewidentów zbiera się co kilka lat i podejmuje najważniejsze decyzje dotyczące funkcjonowania samorządu, w tym wybiera członków pozostałych organów oraz uchwala statut i kierunki działania. Krajowa Rada składa się z przedstawicieli środowiska z różnych regionów kraju i kieruje bieżącą działalnością Izby, reprezentując interes zawodowy biegłych rewidentów wobec władz państwowych i innych instytucji.
Regionalne oddziały PIBR
Polska Izba Biegłych Rewidentów prowadzi działalność na terenie całego kraju poprzez regionalne oddziały utworzone w celu realizacji zadań samorządu oraz wsparcia lokalnego środowiska biegłych rewidentów. Obecnie funkcjonuje 24 regionalne oddziały PIBR. Pierwotnie, na mocy uchwały I Krajowego Zjazdu Biegłych Rewidentów z 20 czerwca 1992 roku, powstało 26 oddziałów regionalnych. Kolejny oddział w Tarnowie został utworzony podczas II Krajowego Zjazdu w 1994 roku.
W latach 2019-2024 zlikwidowano 3 oddziały. W 2019 roku IX Krajowy Zjazd podjął uchwałę o likwidacji oddziału we Włocławku. W 2023 roku Krajowa Rada Biegłych Rewidentów zlikwidowała oddział w Elblągu, a w 2024 roku oddział w Radomiu. Decyzje te były podyktowane zmianami w strukturze członkostwa oraz optymalizacją funkcjonowania organizacji. Oddziały regionalne funkcjonują zgodnie z administracyjnym podziałem kraju i obejmują jedno lub kilka województw.
Oddział PIBR w Białymstoku
Oddział Regionalny w Białymstoku obsługuje biegłych rewidentów z województwa podlaskiego. Prowadzi działalność szkoleniową oraz integracyjną dla lokalnego środowiska audytorów, organizując spotkania poświęcone aktualnym zagadnieniom rewizji finansowej i zmianom w przepisach.
Oddział PIBR w Bielsku-Białej
Oddział w Bielsku-Białej obsługuje biegłych rewidentów z regionu południowej Polski. Organizuje szkolenia oraz warsztaty praktyczne związane z audytem sprawozdań finansowych, wspierając członków w doskonaleniu kompetencji zawodowych.
Oddział PIBR w Bydgoszczy
Oddział Regionalny w Bydgoszczy działa na terenie północnej części województwa kujawsko-pomorskiego. Prowadzi regularną działalność edukacyjną oraz reprezentuje interesy lokalnego środowiska biegłych rewidentów wobec instytucji regionalnych.
Oddział PIBR w Częstochowie
Oddział w Częstochowie obsługuje biegłych rewidentów z regionu częstochowskiego. Organizuje szkolenia z zakresu standardów badania oraz przepisów o rachunkowości, wspierając członków w wykonywaniu obowiązków zawodowych.
Oddział PIBR w Gdańsku
Oddział Regionalny w Gdańsku jest jednym z większych oddziałów PIBR obsługujących biegłych rewidentów z województwa pomorskiego. Prowadzi intensywną działalność szkoleniową oraz organizuje konferencje branżowe poświęcone aktualnym zagadnieniom audytu i sprawozdawczości finansowej.
Oddział PIBR w Gorzowie Wielkopolskim
Oddział w Gorzowie Wielkopolskim działa na terenie zachodniej części województwa lubuskiego. Organizuje szkolenia oraz wspiera członków w dostępie do materiałów edukacyjnych i informacji o zmianach w przepisach dotyczących rewizji finansowej.
Oddział PIBR w Katowicach
Oddział Regionalny w Katowicach jest jednym z największych i najprężniej działających oddziałów PIBR. Obsługuje liczną grupę biegłych rewidentów z województwa śląskiego, prowadząc bogatą ofertę szkoleniową oraz organizując prestiżowe konferencje branżowe.
Oddział PIBR w Kielcach
Oddział w Kielcach obsługuje biegłych rewidentów z województwa świętokrzyskiego. Prowadzi działalność edukacyjną oraz integracyjną, organizując spotkania środowiskowe dla lokalnych audytorów.
Oddział PIBR w Krakowie
Oddział Regionalny w Krakowie jest jednym z największych oddziałów PIBR obsługujących biegłych rewidentów z Małopolski. Prowadzi intensywną działalność szkoleniową, organizuje konferencje naukowe oraz współpracuje z uczelniami wyższymi w zakresie edukacji audytorskiej.
Oddział PIBR w Lublinie
Oddział w Lublinie obsługuje biegłych rewidentów z województwa lubelskiego. Organizuje szkolenia z zakresu audytu oraz przepisów o rachunkowości, wspierając członków w doskonaleniu zawodowym i wymianie doświadczeń.
Oddział PIBR w Łodzi
Oddział Regionalny w Łodzi jest jednym z większych oddziałów PIBR obsługujących biegłych rewidentów z województwa łódzkiego. Prowadzi regularną działalność szkoleniową oraz organizuje spotkania branżowe poświęcone aktualnym zagadnieniom rewizji finansowej.
Oddział PIBR w Olsztynie
Oddział w Olsztynie obsługuje biegłych rewidentów z województwa warmińsko-mazurskiego. Organizuje szkolenia oraz wspiera członków w dostępie do informacji o zmianach w standardach badania i przepisach rachunkowości.
Oddział PIBR w Opolu
Oddział Regionalny w Opolu działa na terenie województwa opolskiego. Prowadzi działalność edukacyjną oraz integracyjną dla lokalnego środowiska biegłych rewidentów, organizując szkolenia i warsztaty praktyczne.
Oddział PIBR w Poznaniu
Oddział w Poznaniu jest jednym z największych oddziałów PIBR obsługujących biegłych rewidentów z Wielkopolski. Prowadzi intensywną działalność szkoleniową, organizuje konferencje branżowe oraz wspiera członków w rozwoju kompetencji zawodowych.
Oddział PIBR w Rzeszowie
Oddział Regionalny w Rzeszowie obsługuje biegłych rewidentów z województwa podkarpackiego. Organizuje szkolenia z zakresu audytu oraz standardów badania, wspierając członków w wykonywaniu obowiązków zawodowych.
Oddział PIBR w Szczecinie
Oddział w Szczecinie działa na terenie województwa zachodniopomorskiego. Prowadzi regularną działalność edukacyjną oraz organizuje spotkania branżowe dla lokalnego środowiska biegłych rewidentów.
Oddział PIBR w Tarnowie
Oddział w Tarnowie został utworzony podczas II Krajowego Zjazdu Biegłych Rewidentów w 1994 roku. Obsługuje biegłych rewidentów z regionu tarnowskiego, organizując szkolenia oraz wspierając wymianę doświadczeń zawodowych.
Oddział PIBR w Toruniu
Oddział Regionalny w Toruniu obsługuje biegłych rewidentów z południowej części województwa kujawsko-pomorskiego. Prowadzi działalność szkoleniową oraz wspiera członków w doskonaleniu kompetencji audytorskich.
Oddział PIBR w Warszawie
Oddział Regionalny w Warszawie przy ul. Wolność 7 jest największym oddziałem PIBR zarówno pod względem liczby członków, jak i liczby firm audytorskich. Obsługuje biegłych rewidentów mieszkających na terenie obejmującym dawne województwa ciechanowskie, ostrołęckie, płockie, siedleckie i warszawskie. Prowadzi najbogatszą ofertę szkoleniową oraz współpracuje z centralnymi instytucjami państwowymi.
Oddział PIBR we Wrocławiu
Oddział Regionalny we Wrocławiu jest jednym z największych oddziałów PIBR obsługujących biegłych rewidentów z Dolnego Śląska. Prowadzi intensywną działalność szkoleniową, organizuje konferencje branżowe oraz wspiera rozwój zawodowy członków samorządu.
Oddział PIBR w Zielonej Górze
Oddział w Zielonej Górze obsługuje biegłych rewidentów z województwa lubuskiego. Organizuje szkolenia z zakresu audytu oraz przepisów o rachunkowości, wspierając członków w ciągłym doskonaleniu zawodowym.
Obowiązek badania sprawozdań finansowych
Nie wszystkie jednostki gospodarcze mają obowiązek poddawania swoich sprawozdań finansowych badaniu przez biegłego rewidenta. Przepisy ustawy o rachunkowości określają precyzyjnie, które podmioty muszą zlecać takie badanie. Obowiązkowi temu podlegają przede wszystkim spółki akcyjne notowane na giełdzie papierów wartościowych, banki, zakłady ubezpieczeń, fundusze inwestycyjne oraz jednostki interesu publicznego.
Obowiązek badania dotyczy również:
- jednostek przekraczających określone progi wielkości aktywów, przychodów lub zatrudnienia
- spółek kapitałowych niebędących małymi jednostkami według kryteriów ustawowych
- jednostek otrzymujących dotacje lub inne środki publiczne powyżej określonej kwoty
- organizacji pożytku publicznego spełniających określone warunki
- partii politycznych zgodnie z przepisami o partiach politycznych
Badanie sprawozdania finansowego przeprowadzane przez biegłego rewidenta kończy się wydaniem opinii oraz sporządzeniem raportu. Opinia biegłego rewidenta może być pozytywna, z zastrzeżeniami, negatywna lub może zawierać odmowę wyrażenia opinii w sytuacji, gdy audytor nie uzyskał wystarczających dowodów do oceny sprawozdania. Raport zawiera szczegółowe informacje o zakresie badania, zidentyfikowanych nieprawidłowościach oraz rekomendacjach dla kierownictwa jednostki.
Zawód biegłego rewidenta – zakres uprawnień
Biegły rewident to zawód zaufania publicznego, którego wykonywanie wymaga wpisu do rejestru prowadzonego przez Polską Izbę Biegłych Rewidentów. Głównym zadaniem biegłych rewidentów jest badanie sprawozdań finansowych jednostek gospodarczych w celu potwierdzenia ich rzetelności, prawidłowości oraz zgodności z obowiązującymi przepisami rachunkowości. Zawodowe wykonywanie czynności rewizji finansowej jest zastrzeżone wyłącznie dla osób wpisanych do rejestru biegłych rewidentów.
Zakres działalności biegłych rewidentów obejmuje:
- badanie sprawozdań finansowych jednostek gospodarczych
- weryfikację zgodności księgowości z przepisami ustawy o rachunkowości
- ocenę systemów kontroli wewnętrznej i zarządzania ryzykiem
- świadczenie usług atestacyjnych i doradczych w zakresie sprawozdawczości
- przeprowadzanie przeglądów sprawozdań finansowych
- doradztwo w zakresie organizacji rachunkowości i kontroli finansowej
Biegły rewident działa jako niezależny ekspert, którego opinia stanowi potwierdzenie wiarygodności przedstawianych informacji finansowych. Profesjonalizm i obiektywizm audytorów są fundamentem zaufania inwestorów, kredytodawców oraz innych interesariuszy do danych publikowanych przez przedsiębiorstwa. Niezależność biegłego rewidenta od badanej jednostki jest podstawowym wymogiem zapewniającym rzetelność procesu badania.
Warunki uzyskania uprawnień biegłego rewidenta
Droga do uzyskania tytułu biegłego rewidenta jest długa i wymagająca. Kandydaci muszą spełnić szereg rygorystycznych warunków, które gwarantują, że osoby dopuszczone do wykonywania zawodu posiadają odpowiednie kwalifikacje oraz cechy charakteru niezbędne w zawodzie zaufania publicznego.
Podstawowe wymagania wobec kandydatów to:
- posiadanie wyższego wykształcenia na poziomie magisterskim
- pełna zdolność do czynności prawnych
- korzystanie z pełni praw publicznych
- nieskazitelny charakter i nieposzlakowana opinia
- brak prawomocnego skazania za przestępstwo umyślne
- ukończenie aplikacji rewizyjnej lub równoważnej praktyki zawodowej
- zdanie egzaminów prowadzonych przez Państwową Komisję Egzaminacyjną
Kandydaci muszą odbyć praktykę zawodową, która może przebiegać w jednej z 3 opcji. Pierwsza to roczna praktyka w zakresie rachunkowości oraz co najmniej 2-letnia aplikacja rewizyjna. Druga opcja obejmuje co najmniej 3-letnią praktykę w zakresie badania sprawozdań finansowych. Trzecia możliwość to praca zawodowa przez co najmniej 7 lat w obszarach związanych z rachunkowością, badaniem lub analizą sprawozdań finansowych. Praktyka zawodowa ma zapewnić nabycie umiejętności praktycznych niezbędnych do samodzielnego prowadzenia audytów.
Egzaminy na biegłego rewidenta
System egzaminacyjny dla kandydatów na biegłych rewidentów należy do najbardziej wymagających w Polsce. Egzaminy prowadzi Państwowa Komisja Egzaminacyjna działająca przy Ministrze Finansów we współpracy z Polską Izbą Biegłych Rewidentów. Kandydaci muszą zdać łącznie 10 pisemnych egzaminów z wiedzy obejmujących różne obszary niezbędne do wykonywania zawodu.
Zakres tematyczny egzaminów obejmuje:
- rachunkowość finansową i sprawozdawczość
- międzynarodowe standardy rachunkowości i sprawozdawczości finansowej
- prawo handlowe i gospodarcze
- prawo podatkowe
- finanse przedsiębiorstw i zarządzanie finansami
- audyt i międzynarodowe standardy badania
- technologie informatyczne w rachunkowości i audycie
- etykę zawodową i niezależność biegłego rewidenta
Egzaminy mają charakter pisemny i wymagają od kandydatów nie tylko znajomości przepisów, ale również umiejętności ich praktycznego zastosowania w rozwiązywaniu problemów audytorskich. Poziom trudności egzaminów oraz niski współczynnik zdawalności sprawiają, że uzyskanie uprawnień biegłego rewidenta jest potwierdzeniem wysokich kompetencji zawodowych. Kandydaci przystępujący do egzaminów muszą być dobrze przygotowani teoretycznie i praktycznie, co często wymaga wielomiesięcznej intensywnej nauki.
Obowiązki i odpowiedzialność biegłych rewidentów
Biegli rewidenci wpisani do rejestru prowadzonego przez PIBR podlegają szczególnym obowiązkom wynikającym z charakteru zawodu zaufania publicznego. Najważniejszym jest obowiązek zachowania niezależności i obiektywizmu w wykonywaniu czynności audytorskich, co stanowi podstawę wiarygodności wydawanych opinii. Biegli rewidenci muszą przestrzegać zasad etyki zawodowej określonych w Kodeksie Etyki Biegłych Rewidentów.
Do podstawowych obowiązków należy:
- wykonywanie zawodu zgodnie z prawem, standardami i zasadami etyki
- zachowanie tajemnicy zawodowej wobec informacji uzyskanych podczas badania
- utrzymywanie wysokich kompetencji poprzez doskonalenie zawodowe
- posiadanie ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej
- przestrzeganie standardów kontroli jakości w firmie audytorskiej
- opłacanie składek członkowskich na rzecz PIBR
Biegli rewidenci podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie obowiązków zawodowych lub zasad etyki. Postępowania prowadzi Krajowy Rzecznik Dyscyplinarny, a orzeka Krajowy Sąd Dyscyplinarny. Możliwe kary to upomnienie, nagana, zawieszenie prawa wykonywania zawodu na okres do 5 lat lub wykreślenie z rejestru biegłych rewidentów. Dodatkowo biegli rewidenci ponoszą odpowiedzialność cywilną wobec badanych jednostek oraz innych podmiotów, które poniosły szkodę na skutek niewłaściwego wykonywania czynności audytorskich.
Działalność edukacyjna PIBR i doskonalenie zawodowe
Polska Izba Biegłych Rewidentów prowadzi szeroką działalność edukacyjną mającą na celu podnoszenie kwalifikacji członków oraz przygotowywanie kandydatów do egzaminów. Organizowane są szkolenia, konferencje, seminaria i warsztaty poświęcone aktualnym zagadnieniom audytu, zmianom w przepisach rachunkowości oraz nowym standardom badania. PIBR wydaje publikacje edukacyjne, w tym komentarze do przepisów, poradniki praktyczne oraz czasopisma branżowe.
Biegli rewidenci mają obowiązek ustawicznego doskonalenia zawodowego polegającego na systematycznym podnoszeniu kwalifikacji poprzez uczestnictwo w szkoleniach, kursach oraz samokształcenie. Wymóg ten wynika z konieczności utrzymania aktualnej wiedzy w szybko zmieniającym się środowisku prawnym i gospodarczym. PIBR prowadzi system punktacji za uczestnictwo w aktywnościach edukacyjnych, monitorując wypełnianie przez członków obowiązku doskonalenia zawodowego.
Nadzór publiczny nad audytem
Od 2017 roku, zgodnie z ustawą o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym, wprowadzono system nadzoru publicznego nad działalnością audytorską w Polsce. Utworzono Polską Agencję Nadzoru Audytowego PANA, która sprawuje nadzór nad wykonywaniem zawodu biegłego rewidenta oraz funkcjonowaniem firm audytorskich. PANA kontroluje jakość wykonywanych badań, prowadzi postępowania wyjaśniające oraz nakłada sankcje w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości.
Wprowadzenie nadzoru publicznego było odpowiedzią na wymogi Unii Europejskiej oraz potrzebę wzmocnienia mechanizmów kontroli jakości audytu, szczególnie w odniesieniu do jednostek interesu publicznego. PIBR współpracuje z PANA w zakresie realizacji zadań związanych z nadzorem nad zawodem, zachowując jednocześnie swoją rolę samorządu zawodowego odpowiedzialnego za etykę, edukację oraz reprezentację interesów biegłych rewidentów.